โรงเรียนหนองแซงวิทยา เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนนาดกลาง ประจำอำเภอหนองแซง จังหวัดสระบุรี เดิมอำเภอหนองแซงไม่มีโรงเรียนมัธยมศึกษา จึงเป็นเหตุให้กุลบุตรกุลธิดาที่เรียนจบชั้นประถมศึกษาตอนปลาย ต้องเดินทางไปศึกษาต่อที่อื่น ๆ ทำให้เกิดปัญหายุ่งยากและลำบากทั้งตัวเด็กในการเดินทาง ไปโรงเรียน และผู้ปกครองต้องสิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย ดังนั้น ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชนจึงร่วมมือสละทรัพย์ คนละเล็กละน้อย จัดสร้างโรงเรียนมัธยมขึ้น โดยอาศัยที่ดินของวัดหนองพลับ เดิมที่ดินปลูกสร้างอาคารเรียนเป็นของนางหรี่ ชินวงศ์ เนื้อที่ทั้งหมด 14 ไร่ ซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับวัดหนองพลับ คณะผู้ดำเนินการสร้างโรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ ซึ่งมีนายจำรูญ พัฒนศร (นายอำเภอหนองแซง สมัยนั้น) นายจันทร์ สุขไทย นายพุก ชินวงศ์ นายเล็ก รื่นถวิล นายสัญญา ภู่วนิชย์ และคนอื่นๆ ได้คิดหาที่ดินเพื่อปลูกสร้างอาคารเรียน แต่เห็นว่าไม่มีที่ดินของใครที่ดีและเหมาะสมเท่าที่ดินของนางหรี่ ชินวงศ์ เพื่อให้ได้ที่ดินแปลงนี้มาง่ายและสะดวก จึงได้ปรึกษาพระครูสิริธรรมสาร (พระศีลวุฒาจารย์) เจ้าอาวาสวัดหนองพลับสมัยนั้น ให้ทางวัดเป็นผู้ซื้อที่ดินแปลงนี้ แล้วขอสร้างโรงเรียนในที่ดินของวัดนี้
ท่านพระครูสิริธรรมสาร ก็ได้ให้ความเมตตาอนุเคราะห์เป็นอย่างดี ในการขยับขยายการศึกษา ของอำเภอหนองแซงให้สูงขึ้น จึงได้ติดต่อซื้อที่ดินของนางหรี่ ชินวงศ์ มาเป็นของวัด ในขณะนั้นวัดมีเงินอยู่เพียง 12,000 บาท เท่านั้น แต่เจ้าของที่ดินต้องการขายในราคา 14,000 บาท อาศัยการดำเนินการของนายพุก ชินวงศ์ และคณะ จึงได้ที่ดินนั้นมาในลักษณะที่ว่าขายกันในราคา 14,000 บาท แต่ทางวัดมีเงินอยู่เพียง 12,000 บาท ดังนั้นจำนวนเงินอีก 2,000 บาท นางหรี่ ชินวงศ์ ไม่ขอรับถือโอกาสทำบุญกับท่าน พระครูสิริธรรมสาร เมื่อได้ที่ดินมาเป็นกรรมสิทธิ์ของวัดแล้ว คณะกรรมการดำเนินการคิดสร้างโรงเรียน จึงขออนุญาตปลูกสร้างอาคารเรียนขึ้นตามแบบ 002/2501 ของกรมวิสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ จำนวน 4 ห้องเรียน ด้วยเงินบริจาคและภาษีสมทบ คิดเป็นเงิน 120,470 บาท โรงเรียนหนองแซงได้ก่อตั้งและให้เปิดทำการเรียนการสอน ในวันที่ 17 พฤษภาคม 2504 ในขณะที่อาคารเรียนยังไม่แล้วเสร็จ ทำให้นักเรียนรุ่นแรกของโรงเรียน ต้องอาศัยเรียนอยู่ที่โรงเรียนหนองแซง “สรรค์สิทธิกิจวิทยา” ก่อน โดยมี นายสุเทพ แสนท้าว เป็นผู้รักษาราชการแทนครูใหญ่ และมีนักเรียน จำนวน 37 คน และสร้างเสร็จในวันที่ 8 กันยายน 2504 เมื่ออาคารเรียนเสร็จเรียบร้อยแล้ว จึงได้ทำพิธีเปิดอาคารเรียนในวันที่ 5 เมษายน 2505 แล้วย้ายนักเรียนมาเรียนที่อาคารเรียนใหม่นี้ เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2505
โดยนายสิปปนนท์ เกตุทัต รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการในขณะนั้น ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ ให้ยุบโรงเรียนหนองแซง “สรรค์สิทธิกิจวิทยา” มารวมกับโรงเรียนหนองแซง โดยใช้ชื่อใหม่ว่า “โรงเรียนหนองแซงวิทยา” สังกัดกองการมัธยมศึกษา กรมสามัญศึกษา พร้อมทั้งให้ตัดโอนข้าราชการครูโรงเรียนหนองแซง “สรรค์สิทธิกิจวิทยา” ไปเป็นข้าราชการครูโรงเรียนหนองแซงวิทยา ตามคำสั่งกรมสามัญศึกษา ที่ 3999/2524 ลงวันที่ 6 พฤศจิกายน 2524 ทั้งนี้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม 2524 เริ่มแรกโรงเรียนหนองแซงวิทยาเปิดการสอนเพียงระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นเท่านั้น จนในปีการศึกษา 2525 ตามหนังสือ “ด่วนมาก” ของ กรมสามัญศึกษา ที่ ศธ 0807/9191 ลงวันที่ 8 เมษายน 2525 อนุญาตให้โรงเรียนหนองแซงวิทยา เปิดการเรียนการสอนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย และปีการศึกษา 2538 ตามหนังสือของสำนักงานสามัญศึกษาสระบุรี ที่ 0876/1184 ลงวันที่ 2 พฤษภาคม 2538
กรมสามัญศึกษา อนุมัติให้โรงเรียนหนองแซงวิทยา เปิดการเรียนการสอน “ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ ประเภท วิชาพาณิชยกรรม สาขาพณิชยการ” ในปีการศึกษา 2538 ได้ ตามประกาศของกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การเปิดสอนระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) ในสถานศึกษาสังกัดกรมสามัญศึกษา ประจำปีการศึกษา 2538 ประกาศ ณ วันที่ 19 มิถุนายน 2538
ปัจจุบันโรงเรียนหนองแซงวิทยา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา สระบุรี สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เปิดสอนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย จัดการเรียนการสอนแบบสหศึกษา มีนักเรียน จำนวน 561 คน ครูและบุคลากร จำนวน 32 คน มีพื้นที่จำนวน 30 ไร่ 2 งาน 36.7 ตารางวา โดยแบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ 1 เป็นที่ตั้งโรงเรียน เนื้อที่ 27 ไร่ 2 งาน 36.7 ตารางวา ตั้งอยู่ หมู่ 4 ตำบลหนองควายโซ และ ส่วนที่ 2 เป็นที่ตั้งศูนย์วัฒนธรรม อำเภอหนองแซง มีเนื้อที่ 2 ไร่ ตั้งอยู่ หมู่ 1 ตำบลหนองแซง (โรงเรียนหนองแซง “สรรค์สิทธิกิจวิทยา” เดิม)
โรงเรียนหนองแซงวิทยา ได้เป็นโรงเรียนต้นแบบโรงเรียนในฝัน ผ่านการประเมินและรับรองมาตรฐานคุณภาพ สมศ. จากสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์กรมหาชน) ครั้งแรก เมื่อปีการศึกษา 2544 ครั้งที่ 2 ปีการศึกษา 2549 และครั้งที่ 4 ปีการศึกษา 2565 และโรงเรียนหนองแซงวิทยา เป็นสมาชิกโรงเรียนสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รหัสสมาชิก 7 - 18170 - 001 ผ่านการประเมินระดับป้ายสนองพระราชดำริ เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2560
โรงเรียนหนองแซง “สรรค์สิทธิกิจวิทยา” ถือกำเนิดเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2494 เป็นโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดกองการศึกษาพิเศษ กรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ในระยะเริ่มแรกที่กำลังมีการก่อสร้างอาคารเรียนในที่ดินที่ได้รับการบริจาคจาก หลวงสรรค์สิทธิกิจ (เทียม จันทรจามร) จำนวน 5 ไร่นั้น นักเรียนรุ่นแรกก็อาศัยเรียนที่อาคารศาลเจ้า ในบริเวณตลาดหนองแซง อำเภอหนองแซง จังหวัดสระบุรี โดยมีนายณรงค์ แก้วสุทธา ศึกษาธิการอำเภอหนองแซง ขณะนั้น รักษาการในตำแหน่งครูใหญ่ จนกระทั่งวันที่ 13 กรกฎาคม 2494 ทางราชการจึงแต่งตั้งให้นายประเสริฐ บรรลุศิลป์ มารักษาการในตำแหน่งครูใหญ่แทน
ครั้นวันที่ 29 สิงหาคม 2495 อาคารเรียนหลังแรกที่สร้างขึ้นจากการสละทรัพย์ส่วนตัวของหลวงสรรค์ สิทธิกิจ สำเร็จเรียบร้อย จึงได้มีพิธีมอบให้เป็นสมบัติของกระทรวงศึกษาธิการ พร้อมทั้งที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง จำนวน 5 ไร่ด้วย นักเรียนรุ่นแรกจึงเข้าเรียนในอาคารเรียนถาวร โดยมีนายประเสริฐ บรรลุศิลป์ รักษาการในตำแหน่งครูใหญ่ต่อไป มีนักเรียนจำนวน 26 คน (แบบสหศึกษา) เปิดดำเนินกาเรื่อยมาจนกระทั่งมีนักเรียนครบ 3 ชั้น คือ ม.1, ม.2, และ ม.3 (ตามหลักสูตรการศึกษาก่อนปี พ.ศ. 2504 เทียบเท่ากับชั้น ป.4 ถึง ป.7 ในหลักสูตรการศึกษา พ.ศ. 2504)
ได้ใช้เป็นศูนย์วัฒนธรรมอำเภอ หนองแซง มีเนื้อที่เหลือ 2 ไร่ เนื่องจากกระทรวงมหาดไทยได้ขออนุญาตใช้พื้นที่ในการสร้างที่ว่าการอำเภอหนองแซง จำนวน 3 ไร่
ปี พ.ศ.2566 โรงเรียนหนองแซงวิทยา ได้รับพระราชทานพระราชวโรกาส เข้าเฝ้าฯ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทูลเกล้าฯ ถวายแผ่นศิลาฤกษ์ อาคารเรียน แบบ 318ล./55-ก ทรงพระสุหร่าย ทรงเจิม สำหรับเชิญมาประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์ เมื่อวันที่ 5 มกราคม 2566 ณ วังสระปทุม
ปี พ.ศ.2560 โรงเรียนหนองแซงวิทยา เป็นสมาชิกโรงเรียนสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพ-รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รหัสสมาชิก 7 – 18170 – 001 ผ่านการประเมินระดับ ป้ายสนองพระราชดำริ เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2560
